روش­‌های درمان اختلالات بویایی

روش­‌های درمان حس بویایی

خرید کیت های تمرین بویایی
جهت مشاوره و انجام تست کامل در بیمارستان امیراعلم تهران باما تماس بگیرید

روش­‌های درمان اختلالات بویایی

دلیل ایجاد اختلالات بویایی چیست؟

اختلالات‌ بويايي‌ ممكن‌ است‌ هدايتي‌ يا حسي‌ ـ عصبي‌ باشند. اختلالات‌ هدايتي‌ در اثر عواملی كه ‌باعث انسداد مسیر بویایی شود، تا حدي‌ كه‌ از رسیدن مولكول‌هاي‌ بو به‌ اپي‌تليوم‌ بويايي‌ ممانعت کند، ايجاد مي‌شوند. اختلالات‌ حسي‌ ـ عصبي‌ در اثر روندهايي‌ به‌ وجود مي‌آيند كه‌ مستقيماً روي‌ اپي‌تليوم‌ عصب‌ بويايي‌ يا مسيرهاي‌ عصبی مركزي‌ بويايي‌ اثر مي‌گذارند و در آنها اختلال ‌ايجاد مي‌كنند.

درمان حس بویایی با دارو

 اهمیت بویایی

حس بویایی دیده‌بان تمام مواد شیمیایی است که از طریق هوا وارد بدن می‌شوند. این حس، وجود موقعیت‌های مخاطره‌آمیز مانند آتش‌سوزی، گازهای سمی، نشت گاز و غذای فاسد را هشدار می‌دهد. هم‌چنین نقش زیادی در دل‌پذیری و دل‌چسبی غذاها و نوشیدنی‌ها دارد و فقدان این حس، انسان را از دامنه‌ی وسیعی از لذت‌ها محروم می‌نماید.

 اهمیت بویایی در فعالیت های انسان

علاوه بر این، برخی از فعالیت­‌های حیاتی بدن از قبیل بلع غذا، هضم و جذب آن، عکس‌­العمل‌های مغزی، رفتار جنسی و حافظه با حس بویایی مرتبط است. این حس در روابط انسانی (مانند رابطه‌ی مادر و کودک)، روابط اجتماعی، علایق شخصی افراد، بهداشت، زیبایی‌شناسی و به طور کلی کیفیت زندگی تأثیر‌گذار است. طرف دیگر حس بویایی به صورت خیلی تاثیر گذار به واکنش های احساسی انسان مرتبط است به طوری که ۷۵ % احساسات هر فردی به وسیله بو ایجاد می شود. به طور کلی بو قادر است حس هایی نظیر شادی، غم، آرامش، احساس عشق و حتی گرسنگی ایجاد نماید. بر اساس تحقیقات دانشمندان،حس بویایی بسیار بر روی یادآوری خاطرات موثر است به طوری که انسان ها با استشمام یک بوی خاص ۱۰۰ برابر توانایی بالاتر نسبت به یاد آوردن خاطره، در مقایسه با این که همان خاطره دیده شود، دارند.

 

آیا اختلالات بویایی جدی هستند؟

حس بویایی نیز مانند سایر حواس انسان نقشی اساسی در زندگی افراد ایفا می کند. حس بویایی اغلب بعنوان اولین سیگنال هشداردهنده عمل کرده و فرد را از بوی آتش سوزی، غذای فاسد شده، نشت گاز و یا گازهای خطرناک آگاه می سازد.

هنگامی که این حس دچار اختلال می شود، برخی افراد عادات غذایی خود را نیز تغییر می دهند. ممکن است بعضی افراد دچار کاهش اشتها و در نتیجه کاهش وزن شوند  و یا برخی برعکس عمل کنند و بیشتر غذا بخورند. از آنجا که وقتی بوی غذا دریافت نشود، لذت بردن از غذا نیز کمتر خواهد شد، ممکن است فرد برای بهبود طعم از نمک بیشتری استفاده کند و همین امر می تواند وی را در معرض خطرات دیگری همچون فشار خون و یا بیماری های کلیوی قرار دهد. در موارد حاد، از دست دان بویایی می تواند به افسردگی نیز بیانجامد.

انواع اختلالات بویایی

تغییر در ادراک بویایی می­‌تواند کمی ( فقدان بو ) یا کیفی ( تحریف بو )  باشد. اختلالات بویایی کمی ممکن است به صورت از دست دادن کامل حس بویایی ( آنوسمی ) یا از دست دادن ناقص حس بویایی ( آنوسمی جزئی، هایپوسمی یا میکروسمی ) باشند. هایپروسمی شرایط نادری از عملکرد غیرعادی سیستم بویایی است که در آن حسایت افزایش یافته نسبت به بوها به وجود می­‌آید.

دیزوسمی نوعی اختلال کیفی است که در آن تحریف بو اتفاق می­‌افتد، به عنوان مثال فرد در حال بو کشیدن گل، بوی تخم مرغ گندیده را حس می‌­کند. دیزوسمی در برخی موارد به تولید بوی بد درون حفره بینی ( ناشی از عفونت‌های باکتریایی ) و در برخی موارد به تولید بوی بد درون بدن ( ناشی از تغییرات متابولیک ) مربوط است. نوع دیگری از اختلالات کیفی، حس خود به خودی بو یا فانتوسمی است که در آن فرد بویی حس می کند ­که وجود ندارد.

همانند سیستم‌­های بینایی و شنوایی، اختلالات بویایی می­‌توانند یک‌طرفه یا دوطرفه باشند. به عنوان مثال اگر طرف چپ بینی فردی دچار آنوسمی باشد ولی طرف راست سالم باشد به این شرایط آنوسمی یک‌طرفه چپ اطلاق می­‌شود. آنوسمی که در هر دو طرف بینی باشد، به عنوان آنوسمی دوطرفه یا آنوسمی کامل شناخته می­‌شود.

انواع اختلالات بویایی

حس بویایی قابل بازگشت است؟

بهبود اختلالات بویایی وابستگی زیادی به ریشه و علت ایجاد اختلال دارد. اختلالات مرتبط با انسداد مسیر بویایی در برابر مداخلات درمانی پاسخ نسبتاً خوبی نشان می­‌دهند. در حالی که درمان اختلالات حسی معمولاً بی‌نتیجه می‌مانند. متأسفانه در حال حاضر پروتکل­‌های معتبر برای درمان اختلالات بویایی به­ شدت محدود هستند و روش استاندارد و قطعی برای درمان این اختلالات در هیچ کشوری وجود ندارد. روش­‌های درمانی که در حال حاضر ارائه می­‌شوند به طور کلی در چند دسته قرار می‌­گیرند:

 علل ریشه‌­ای اختلالات بویایی:

برطرف کردن علل ریشه­‌ای اختلالات بویایی مانند استعمال دخانیات، بیماری­‌های سیستمیک و موضعی و مصرف داروهای خاصی که باعث بروز اختلالات بویایی می­‌شوند، می­‌تواند منجر به بهبود وضعیت بویایی شود. برای مثال سیژرهای لوب تمپورال، میگرن، ناهنجاری­‌های روانی و بیماری­‌های متابولیک می­‌توانند باعث ایجاد اختلالات بویایی شوند. با رفع این علل، عملکرد حس بویایی بهبود می‌­یابد. مستندات محدودی حاکی از آن است که حس بویایی در برخی از اختلالات ناشی از مواد سمی، بعد از قطع مواجهه با این مواد، بازیابی می­‌شود.

روش های تشخیص اختلالات بویایی:

برخلاف حواسی چون بینایی و شنوایی که عملکرد آنها با تکنولوژی های پیشرفته و دقت بسیار زیادی قابل ارزیابی می­باشد، تشخیص مشکلات حواس بویایی و چشایی اغلب بسیار دشوار است.

روش­‌های مختلفی برای ارزیابی حس بویایی طراحی شده است که مهم‌ترین آنها عبارتند از:

  1. روش­‌های سایکوفیزیکی مانند تست­‌های تشخیص بویایی
  2.   روش­‌های الکتروفیزیولوژیکی مانند الکترواولفکتوگرام
  3. روش­‌های سایکوفیزیولوژیکی مانند تغییرات کاردیووسکولار
  4. روش­‌های تصویربرداری مانند اسپکت و فانکشنال ام- آر- آی

از بین این روش­‌ها، تست­‌های تشخیص بویایی به عنوان روش‌­های دقیق، سریع و کم هزینه به طور گسترده در مراکز درمانی و تحقیقاتی دنیا مورد استفاده قرار می­‌گیرند.

درمان‌ حس بویایی با دارو:

موارد بازگشت و درمان حس بویایی با دارو  در افرادی که دچار اختلالات بویایی پس از ترومای سر یا عفونت دستگاه تنفس فوقانی ( URTI )  بوده‌­اند، بسیار نادر است. مطالعات زیادی روی درمان اختلالات بویایی با استفاده از دارودرمانی بویژه مصرف موضعی و سیستمیک داروهای استروئیدی انجام شده‌­اند.داروهای دیگر مانند جینکوبیلوبا و ویتامین B نیز به عنوان درمان­‌های مؤثر اختلالات بویایی اثبات نشده‌­اند. هم‌­چنین ادعا شده‌است که داروی آلفا- لیپوئیک اسید می­‌تواند فقدان بویایی ناشی از عوامل ویروسی را بهبود دهد، اما روش تحقیق مربوط به این گزارش پلاسبو- کنترل نبوده‌­ است.

درمان‌ حس بویایی با استروئید:

گزارش‌­ها نشان می­‌دهند مصرف سیستمیک استروئیدها ممکن است اختلالات بویایی ایدیوپاتیک، ویروسی یا اختلالات مربوط به مسیر بویایی را بهبود دهد. به طور کلی مصرف استروئیدها به صورت سیستمیک برای درمان اختلالات بویایی، موثرتر از مصرف موضعی آن­‌هاست. دلیل این تفاوت به طور قطعی مشخص نیست، اما گزارش‌­های زیادی مبنی بر تأثیر ضعیف مصرف موضعی استروئیدها ارائه شده‌­اند. شاید دلیل این اثربخشی کم این باشد که تنها حجم کمی از استروئیدهای موضعی می­‌توانند به شکاف بویایی برسند و هم‌­چنین موضع التهاب ممکن است همیشه مخاط بویایی نباشد بلکه در صفحه‌­ی مشبک یا پیاز بویایی باشد.

مصرف سیستمیک استروئید

مصرف سیستمیک استروئیدها اگرچه می­‌تواند موثرتر باشد، اما در دراز مدت عوارض جانبی زیادی از جمله زخم معده، پوکی استخوان، دیابت و … به همراه دارد. یکی دیگر از مشکلات در مورد استفاده از استروئیدها در درمان اختلالات بویایی، عدم وجود یک دوز و بازه­‌ی زمانی تعریف­شده­‌ی استاندارد برای تجویز است. بنابراین با توجه به تمامی موارد ذکرشده، استفاده از استروئیدها نمی­‌تواند به­‌عنوان یک روش درمانی استاندارد برای درمان اختلالات بویایی باشد.

درمان‌ حس بویایی با روی:

یکی دیگر از داروهای مورد مطالعه برای درمان اختلالات بویایی “روی” و ترکیبات آن است. کمبود روی می­‌تواند یکی از فاکتورهای احتمالی ایجاد هایپوسمی باشد. بنابراین تعدادی از مطالعات بر روی مصرف این ماده به صورت سیستمیک و موضعی برای درمان اختلالات بویایی متمرکز شده‌­اند. اما متأسفانه نتایج چندان امیدوار کننده نبوده‌­است. برخی از مطالعات عدم تأثیر درمانی سولفات روی را نشان می‌­دهند. هم‌چنین در یک مطالعه گزارش شده­‌است که استفاده­‌ی موضعی روی برای درمان اختلالات بویایی، منجر به آنوسمی دائمی می‌­شود.

درمان­‌ حس بویایی با جراحی:

هدف از انجام روش‌­های جراحی ( سپتوپلاستی، توربینوپلاستی و جراحی اندوسکوپیک سینوس ) در درجه­‌ی اول برطرف کردن انسداد بینی و برداشتن مخاط ملتهب یا پولیپ بینی است. بهبود عملکرد بویایی، دستاورد ثانویه­‌ای است که به دنبال این جراحی­‌ها حاصل می‌­شود. با اینکه روش­‌های جراحی در بیشتر موارد اثربخش به‌­نظر می­‌رسند، ممکن است باعث از دست دادن بویایی در اثر آسیب اپی­تلیوم در حین جراحی شوند.

تمرین بویایی

 یک روش جدید و بی­‌خطر در درمان اختلالات بویایی است. تحقیقات نشان می­‌دهند که حس بویایی انسان توانایی ترمیم و بهبود دارد و قرارگیری در معرض برخی بوها به صورت مداوم می‌­تواند به بازیابی حس بویایی کمک کند. در این روش فرد به صورت مداوم و کوتاه مدت در معرض بوهای خاص در یک دوره زمانی قرار می­‌گیرد. به این ترتیب وقتی که نورون­‌های گیرنده­‌ی بویایی ترمیم و بازسازی می­‌شوند، بوها می­‌توانند جهت گیری مناسب را در آنها ایجاد نمایند.

اولفکترین

اولفکترین، یک کیت درمان اختلالات بویایی به روش «تمرین بویایی» است که در آن ۴ ماده معطر با ترکیب مشخص وجود دارند. این چهار ماده، سررده­ هرم بویایی و شاملبوهای گلی، میوه‌­ای، ادویه‌­ای و صمغی می‌­باشند. دستورالعمل استفاده از این کیت در داخل بسته­‌بندی آن قرار داده شده است. بیماران دارای آسم یا آلرژی می­‌بایست آن­ را حتماً تحت نظر پزشک استفاده نمایند. توصیه می­‌شود قبل از شروع درمان، حس بویایی بیمار با استفاده از « تست بویایی کامل » مورد ارزیابی قرارگیرد و پس از اتمام دوره درمان ( ۱۲ هفته )، مجدداً تست بویایی انجام شود تا میزان بهبود بویایی بیمار مشخص شود.

 
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *